Nie tylko Bamberka i Przemysł – mniej oczywiste ikony Starego Miasta
Spacerując po poznańskim Starym Rynku, wzrok przykuwają przede wszystkim renesansowe kamienice, ratusz z koziołkami oraz pomnik Bamberki. Jednak kilka kroków dalej, wśród zaułków i na przyległych ulicach, kryją się rzeźby, które mimo swojej artystycznej wartości pozostają w cieniu głównych atrakcji. Na przykład przy ulicy Wrocławskiej, tuż przy wejściu do hotelu, znajduje się niewielka, ale przejmująca rzeźba „Przejście” autorstwa Magdaleny Abakanowicz. Przedstawia ona grupę postaci odlanych z brązu, które zdają się zapadać w ziemię – to metafora ulotności i przemijania. Wielu turystów przechodzi obok niej, nie zwracając uwagi, a jest to jedno z najciekawszych dzieł sztuki współczesnej w przestrzeni miejskiej Poznania.
Kolejnym pomijanym obiektem jest pomnik Starego Marycha na rogu ulic Półwiejskiej i Gwarniej. Choć stał się już symbolem poznańskiej gwary i humoru, wciąż ustępuje popularnością fontannie z Bamberką. Rzeźba przedstawia starszego mężczyznę z charakterystyczną fajką, siedzącego na ławce. Co ciekawe, oryginalnie miał to być pomnik kompozytora Stanisława Moniuszki, jednak ze względu na protesty mieszkańców (chcieli upamiętnienia lokalnego bohatera) zmieniono koncepcję. Dziś Stary Marych jest punktem spotkań, ale rzadko kto zatrzymuje się, by przeczytać tablicę z gwarowymi powiedzeniami umieszczoną obok.
Zielone enklawy i zapomniani twórcy – rzeźby w parkach
Poznańskie parki kryją prawdziwe skarby rzeźbiarskie, które często są pomijane nawet przez mieszkańców. W Parku Cytadela, oprócz słynnego Pomnika Bohaterów i cmentarzy wojennych, warto zwrócić uwagę na rzeźbę „Nike” stojącą na niewielkim wzgórzu. To symbol zwycięstwa, ale też refleksji nad ofiarami wojen. Mniej znana jest jednak znajdująca się nieopodal „Rzeźba z cyklu Akord” – abstrakcyjna forma kamienna autorstwa Jerzego Sobocińskiego. Jej geometryczne kształty świetnie komponują się z otaczającą zielenią, a jednocześnie prowokują do własnej interpretacji. Niestety, często jest zakryta krzewami, przez co turyści skupiają się głównie na pomnikach martyrologicznych.
W Parku Marcinkowskiego (przy Teatrze Polskim) stoi z kolei pomnik Ignacego Jana Paderewskiego. Choć to postać historyczna kluczowa dla odzyskania niepodległości, rzeźba ta często umyka uwadze przechodniów spieszących ulicą Fredry. Wykonana z brązu, przedstawia pianistę w dynamicznej pozie, jakby w trakcie koncertu. Na cokole umieszczono fragmenty nut – cytaty z jego kompozycji. To doskonały przykład, jak sztuka łączy się z historią, a mimo to pomnik rzadko pojawia się na turystycznych mapach. Warto dodać, że autorem jest znany poznański rzeźbiarz, Robert Sobociński.
Niespodzianki na osiedlach – rzeźby, które zaskakują formą i treścią
Wielu poznaniaków kojarzy tylko monumentalne pomniki w centrum, a tymczasem na osiedlach mieszkaniowych kryją się prawdziwe perełki. Na Osiedlu Stare Żegrze, przy pętli tramwajowej, znajduje się rzeźba „Rybak” – figura mężczyzny z wędką, która zdaje się wyłaniać z betonowego bloku. To dzieło z lat 70. XX wieku, będące przykładem socrealistycznej sztuki użytkowej, ale zaskakujące nowoczesnym podejściem do formy. Niestety, przez lata uległa zniszczeniu i dopiero niedawno przeszła renowację. Mimo to wciąż pozostaje nieodkryta dla większości spacerowiczów.
Zupełnie innym przykładem jest „Ławeczka Klemensa” na Osiedlu Rataje. To nieformalny pomnik upamiętniający fikcyjną postać z popularnego serialu „Ranczo” – Klemensa, który według twórców serialu pochodził z Poznania. Rzeźba przedstawia starszego mężczyznę siedzącego na ławce z psem. Mimo że to żartobliwe nawiązanie, cieszy się dużą sympatią okolicznych mieszkańców, ale rzadko jest odwiedzana przez osoby spoza dzielnicy. To dowód na to, że nawet pomniki o lekkiej tematyce potrafią budować lokalną tożsamość.
- Rzeźba „Przejście” (ul. Wrocławska) – dzieło Magdaleny Abakanowicz, symbol przemijania.
- Pomnik Starego Marycha (róg Półwiejskiej i Gwarniej) – hołd dla poznańskiej gwary.
- Rzeźba „Nike” i „Akord” (Park Cytadela) – abstrakcja i symbolika w zieleni.
- Pomnik Paderewskiego (Park Marcinkowskiego) – muzyka i historia w brązie.
- „Rybak” (Os. Stare Żegrze) – socrealistyczny akcent w nowej odsłonie.
- „Ławeczka Klemensa” (Os. Rataje) – żartobliwe upamiętnienie postaci serialowej.
Każda z tych rzeźb i pomników opowiada inną historię – od wzniosłych refleksji po codzienny humor. Pomijanie ich podczas zwiedzania Poznania to prawdziwa strata, bo to właśnie one nadają miastu niepowtarzalny charakter i pokazują, że sztuka w przestrzeni publicznej może być zarówno intelektualnym wyzwaniem, jak i przyjaznym gestem wobec przechodnia. Warto więc następnym razem, zamiast biec do kolejnych „obowiązkowych” punktów, usiąść na chwilę przy Starym Marychu, odszukać „Przejście” lub po prostu pozwolić sobie na przypadkowe odkrycie – Poznań ma ich wiele do zaoferowania.